محمد تقي جعفري
23
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
خلاصه وجود شرور و ناملايمات ، خدا را كه سيستم دهندهء اين جهان و به تعبير انيشتين حاكم و نگه دارنده قوانين اين جهان است نمىتواند نفى كند . پس با نظر به تمام معلومات بشر در بارهء جهان هستى وجود خداوند محال نيست زيرا هيچ دليلى بر امتناع او نداريم . 3 - همهء انسانها در حال اعتدال روانى توجه به مفهوم خدا دارند : از قديمترين دورانهاى تاريخ كه انسان را با همين وضع روانى مخصوص سراغ داريم ، در بارهء اين مسئله كه آيا به مفهوم خدا توجه داشتهاند ؟ با قيافه مثبتى رو برو مىگرديم و مىبينيم كه همهء افراد انسانى ، يا حد اقل آنها كه از رشد مغزى برخوردارند ، به سه گروه تقسيم مىگردند : 1 - گروهى كه اكثريت ملل و اقوام بشرى را تشكيل مىدهند وجود خدا را اثبات مىكنند . 2 - گروه ديگرى كه خدا را نفى مىكنند . 3 - گروه سوم كه در بارهء خدا ترديد دارند . مطرح شدن اين سه قضيه ، بدون توجه به خدا امكان ناپذير است ، زيرا از نظر منطقى و روانى ، يك قضيه هنگامى مىتواند در ذهن بشرى مطرح گردد كه داراى حد اقل : 1 - موضوع . 2 - محمول . 3 - رابطه ميان موضوع و محمول . باشد و اگر ما ندانيم كه چه چيزى را بر چه چيزى حمل مىكنيم ، يعنى ندانيم آن چيست كه خاصيتى دارد ، يا آن چيست كه قابل اتحاد يا انضمام با فلان پديده است نمىتوانيم قضيه ، بسازيم . پس كسى كه مىگويد : خدا وجود دارد ، بدون شك اين اندازه درك كرده است كه خدا مفهومى است كه وجود را بر او حمل مىكند .